پس از مدت‌ها انتظار هنرمندان، بالاخره لايحه پيوستن ايران به كپي‌رايت در وزارت ارشاد نهايي شد ودر اولين روزهاي كاري سال 91 به دولت رفت؛ تصويب نهايي اين لايحه مي‌تواند مقدمه‌اي بر جلوگيري از سرقت آثار هنري باشد.


احمدعلي محسن‌زاده مديركل حقوقي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صبح ديروز از نهايي شدن لايحه‌ پيوستن ايران به قانون كپي‌رايت و ارائه‌ آن از سوي وزارت ارشاد به هيات دولت خبر داد.


مديركل حقوقي وزارت ارشاد در سخنان خود با تشريح پيوستن ايران به قانون كپي‌رايت و ثبت حقوق معنوي مولفان تاكيد كرد كه ايران تا به امروز در حوزه كپي‌رايت، عضو هيچ كنوانسيوني نبوده و نيست، اما لايحه عضويت ايران در اين قانون از سوي وزارت ارشاد به دولت تقديم شده و اين لايحه اولين قدمي است كه در اين رابطه برداشته شده است.


محسن‌زاده كه روز گذشته در گفت‌وگو با ايسنا اين خبر را اعلام مي‌كرد، همچنين از برگزاري همايشي در اين راستا خبر داد و افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان متولي امر مالكيت ادبي و هنري در كشور با حضور نخبگان اين حوزه، وكلا، قضات، هنرمندان، مولفان و مصنفان و دانشجويان، پنجم ارديبهشت ‌ماه سال جاري همايش حقوق مالكيت ادبي و هنري و حقوق مرتبط با قانون كپي‌رايت را برگزار مي‌كند.


او افزود: اين همايش با توجه به تحولات و پيشرفت‌هاي اين حوزه كه از اهميت بسزايي برخوردار است، در چند بخش تخصصي و با ارائه‌ مقالات برگزيده از سوي استادان و دانشجويان و با سخنراني مسوولان عالي‌رتبه اين حوزه برگزار خواهد شد.


بعيد است لايحه كپي‌رايت در مجلس هشتم تصويب شود


سيدرمضان شجاعي كياسري، نايب رييس كميسيون فرهنگي مجلس نيز با تاكيد بر اين‌كه رعايت نشدن حقوق مولفان آثار فرهنگي و هنري يكي از جدي‌ترين مشكلات فرهنگي كشور است، تصريح مي‌كند: فقدان كپي‌رايت باعث شده است تا تكليف نهادهاي ما در برخورد با آثار فرهنگي روشن نباشد و از طرفي فضا براي پايمال شدن حقوق هنرمندان و صاحبان آثار فرهنگي و هنري نيز مساعد شود.


كياسري با بيان اين‌كه مجلس هشتم به دنبال پيوستن ايران به قانون كپي‌رايت بوده است، افزود: متاسفانه مجلس هشتم و كميسيون فرهنگي به دليل تعدد طرح‌ها و لوايحي كه در دستور كارش قرار داشت، نتوانست پيوستن ايران به قانون كپي‌رايت را نهايي كند و دولت نيز تا حدي در ارائه اين لايحه تعلل كرد و امكان اين‌كه اين لايحه به عمر مجلس هشتم كفاف دهد بعيد به نظر مي‌رسد، اما به هر ترتيب شنيدن خبر اعطاي اين لايحه از سوي وزارت ارشاد به هيات دولت و قرار گرفتن آن در دستور كار دولت جاي خرسندي دارد.


به خاطر رعايت نكردن كپي‌رايت محكوم مي‌شويم


نايب رييس كميسيون فرهنگي مجلس تاكيد كرد: پيوستن ايران به قانون كپي‌رايت ضرورتي اجتناب‌ناپذير است كه از طرفي باعث رعايت حقوق هنرمندان داخلي و خارجي و از طرفي هم مانع گسترش آثار فاقد منبع موثق و كپي كردن مي‌شود.


اين نماينده اصولگراي مجلس هشتم با اشاره به پرونده‌هايي كه به دليل رعايت نشدن قانون كپي‌رايت عليه ايران در محافل قضايي نقاط مختلف جهان تشكيل شده است، گفت: تاكنون چندين بار از موسسات و شركت‌هاي ايراني به علت رعايت نكردن قانون كپي‌رايت در مجامع جهاني شكايت شده است و بارها مجبور به پرداخت غرامت شده‌ايم كه پيوستن ايران به قانون كپي‌رايت مانع بروز چنين اتفاقاتي در آينده مي‌شود.


عضو نبودن در كپي‌رايت فضاي توليد هنري را ناامن مي‌كند


بيژن نوباوه وطن، نماينده مردم تهران نيز با تاكيد بر ضرورت پيوستن ايران به كپي‌رايت، صيانت از حقوق معنوي مولفان آثار هنري و فرهنگي را در گرو پيوستن ايران به جمع كشورهاي عضو قانون كپي‌رايت مي‌داند و مي‌گويد: رعايت كپي‌رايت ضرورتي است كه در تمام دنيا رعايت مي‌شود و بي‌توجهي به آن تا به امروز ضررهاي زيادي را متوجه كشور ما كرده است.


اين عضو كميسيون فرهنگي با بيان اين‌كه آثار بسياري از هنرمندان ايراني به علت عضو نبودن ايران در قانون كپي‌رايت به سرقت رفته است، تصريح كرد: بسيار اتفاق افتاده است كه آثار هنرمندان داخلي ما از سوي شبكه‌هايي در خارج از كشور يا شركت‌هايي كه بيرون از مرزهاي ايران فعاليت مي‌كنند، به سرقت رفته و به علت عضو نبودن ايران در قانون كپي‌رايت اين هنرمندان نتوانسته‌اند حقوق پايمال‌شده خود را در مجامع بين‌المللي پيگيري كنند.


مدير سابق دفتر سياسي ايران در نيويورك با اشاره به اجراي قانون كپي‌رايت در بسياري از كشورهاي جهان تصريح مي‌كند: عضويت ايران در قانون كپي‌رايت به معناي هماهنگي با قوانين بين‌المللي است و هرچند در ظاهر امر باعث بسته شدن دست برخي دستگاه‌ها در استفاده از آثار خارجي مي‌شود، اما در نهايت به سود كشور است و مانع به يغما رفتن منابع فرهنگي كشور از سوي بيگانگان مي‌شود.


ماركز گفت به كشور بدون كپي‌رايت نمي‌آيم


صادق كرميار، فيلمنامه‌نويس و نويسنده تقدير شده در جايزه ادبي جلال‌آل احمد يكي از هنرمنداني است كه به گفته خود وي، بارها بدون اعطاي حقوقش از آثار وي در بخش‌هاي مختلف استفاده شده است.


كرميار با تاكيد بر اين‌كه نويسندگان ايراني بيشترين آسيب را به علت عضو نبودن ايران در قانون كپي‌رايت متحمل مي‌شوند، تاكيد مي‌كند: عضويت در قانون كپي‌رايت در اولين قدم جلوي سوءاستفاده از آثار نويسندگان و سرقت ادبي از سوي ديگر افراد را مي‌گيرد.


كرميار با يادآوري خاطره‌اي از گابريل گارسيا ماركز و دعوت از وي به ايران مي‌گويد: در جلسه‌اي از ماركز براي حضور در ايران دعوت كرديم، اما ماركز كه از ترجمه آثارش در ايران بدون پرداخت حقوق مولف ناراضي بود از سفر به ايران امتناع كرد و خطاب به ايراني‌ها گفت: من به كشوري كه براي توليدكنندگان آثار هنري ارزش قائل نيست و كپي‌رايت را رعايت نمي‌كند، سفر نخواهم كرد.


اين فيلمنامه‌نويس همچنين مي‌افزايد: بارها فيلمنامه‌هاي من از سوي ديگران استفاده شده‌اند و من نيز به علت فقدان حمايت قانوني موثر قادر به پيگيري حقوق معنوي خود نبوده‌ام و متاسفانه اين اتفاق كم و بيش درباره ساير توليدكنندگان آثار هنري نيز رخ داده است.


كپي‌رايت، ضامن روزگار پيري هنرمندان است


بهروز غريب‌پور، نمايشنامه‌نويس و كارگردان صاحب‌نام تئاتر نيز با گلايه از وضعيت نابسامان رعايت حقوق پديدآورندگان آثار هنري، از ناديده گرفته شدن حقوق هنرمندان به علت بي‌توجهي به قانون كپي‌رايت در ايران انتقاد كرد و گفت: متاسفانه فقدان قانون كپي‌رايت در ايران باعث شده است كه قراردادهاي مالي با هنرمندان قراردادهايي يك‌سويه و ناعادلانه باشد و در نهايت به پايمال شدن حقوق هنرمندان منجر شود.


غريب‌پور با اشاره به يكي از تجربيات خود درباره رعايت نشدن حقوق مولفان مي‌گويد: يكي از كتاب‌هاي من از سوي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان چندين بار تجديد چاپ شده و مجموع تيراژ آن از يك ميليون نسخه هم گذشته است، اما كانون پرورش فكري از اين همه تيراژ تنها همان 15 هزار تومان پرداخت اوليه را به من داده و بعد از آن هم بدون رعايت حقوق مولف آن اثر، كتاب را تجديد چاپ كرده و فروخته است.


خالق اپراي عروسكي عاشورا با بيان اين‌كه عضو نبودن ايران در قانون كپي‌رايت، بيشترين لطمه را به هنرمندان ايراني مي‌زند، تصريح مي‌كند: قانون كپي‌رايت تضمين‌كننده امرار معاش عادلانه هنرمندان در روزگار پيري است كه موجب مي‌شود خالقان آثار هنري در روزگاري كه ديگر قادر به توليد اثر نيستند با استفاده از مزاياي تجديد چاپ آثارشان روزگار بگذرانند.


غريب‌پور با بيان اين‌كه در حال حاضر قاعده و قانوني براي ترجمه آثار خارجي وجود ندارد، تاكيد مي‌كند: يكي از مهم‌ترين اثرات عضويت ايران در قانون كپي‌رايت اين است كه ترجمه آثار نويسندگان خارجي قاعده‌مند مي‌شود و ديگر هر كسي نمي‌تواند هر ترجمه‌اي را با هر كيفيتي به بازار عرضه كند و موجب انحطاط در مسير ترجمه آثار خارجي شود.


مهدي جليلي – گروه فرهنگ و هنر